Takviye Edici Gıda Nedir?

Günümüzde, bireylerin değişen yaşam koşulları, iş gücüne daha fazla katılması, hayat şartlarına bağlı olarak daha aktif bir yaşam sürme zorunluluğu, beslenme alışkanlıklarında meydana gelen değişiklikler ve artan stres seviyesi ile birlikte sağlıklı bünyeyi koruyabilme konusundaki sıkıntılar daha fazla ön plana çıkmaktadır. İnsanlar; normal beslenmeyi takviye etmek, daha enerjik hissetmek, yeterli derecede alamadığını düşündüğü vitamin ve mineralleri dışarıdan alarak bağışıklık sistemini güçlendirmek, dengeli ve sağlıklı beslenemediği durumlarda vücudunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla takviye edici gıdalara ihtiyaç duyarlar.

Türkiye’de yapılan beslenme ve sağlık araştırmalarının sonuçlarına göre birçok beslenme ve sağlık sorununun görüldüğü bilinmektedir. Akut ve/veya kronik beslenme yetersizliği (bodurluk, düşük kiloluluk, zayıflık), vitamin ve mineral yetersizlikleri (iyot, demir, kalsiyum, çinko, fosfat, D vitamini, B12 vitamini vd. yetersizlik hastalıkları), şişmanlık ve beslenmeye bağlı bulaşıcı olmayan kronik hastalıklar (tip II diyabet, bazı kanser türleri vd.) sıklıkla görülmektedir.

Birkaç istisna dışında vücut kendi vitaminini üretemese de bunu vücuda alınan besinler yolu ile karşılamaya çalışır. Eksiklikleri durumunda vücuda vitamin/mineral takviyesi yani takviye edici gıdalar yoluyla alınması kişilerin sağlıklı bir birey olarak yaşamlarını sürdürmesi konusunda önem arz eder. Bu bağlamda vücuda moleküler seviyede doğal yolla alınan vitamin/ mineraller ile destek gıdalarla birlikte alınan vitamin ve mineraller eşit olarak etkilidir. Bireylerin yoğun tempoları, dengesiz beslenme şekilleri, stres seviyesi, fiziksel aktivite oranları gibi farklı unsurların vücudun ihtiyaç duyduğu enerji miktarını karşılayamamasına sebep olması ile oluşabilecek sağlık sorunlarına bir çözüm getirmesi noktasında takviye edici gıdalar, önemli bir destek olarak karşımıza çıkmaktadır.

Takviye edici gıdalar; vitaminler, mineraller, proteinler, amino asitler, bitkiler, enzimler, lif ve yağ asidi gibi besin öğeleri kullanılarak çeşitli formlarda hazırlanmaktadır. Bu takviye edici gıdaların herhangi bir hastalığı tedavi etmek, önlemek gibi bir amacı yoktur. Genel olarak, takviye edici gıdalar; adından da anlaşılacağı üzere, doğal beslenmenin yerine geçmemekte ancak onun eksiklerini tamamlayıcı bir mahiyet taşımaktadır. İlaç yerine tavsiye edilemez ve satılamazlar. Takviye edici gıda ürünleri; tablet, kapsül, tek kullanımlık toz paket, içecek vb gibi diğer sıvı veya toz formlarda tüketiciye sunulmaktadır. 2 yaşın altındaki bebekler için takviye edici gıda üretilmemektedir.

Genel olarak yeterli ve dengeli beslenen yetişkinler vitamin ve mineral desteğine ihtiyaç duymazlar. Ancak sağlıklı da olsa bazı özel durumları olan bireylerin şu durumlarda takviye edici gıdaları kullanması gerekli olabilir:

  • Düşük enerji içeren diyet tüketenler,
  • Yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlayamayanlar (psikolojik ya da ekonomik nedenlerden dolayı),
  • Vejetaryenler (özellikle hiçbir hayvansal gıda tüketmeyen veganlar),
  • Demir yetersizliği anemisi olanlar,
  • Bebek (D vitamini yetersizliğinin önlenmesi) ve çocuklar,
  • Gebe ve emzikli kadınlar (Demir, fosfat, B12 vitamini vb.)
  • Menapoz sonrası kemik kaybı fazla olan kadınlar,
  • Yaşlılar,
  • Uzun süre ilaç kullananlar (antasitler, antibiyotikler, laksatifler, diüretikler),
  • Besin alımını engelleyen alerjik hastalıkları olanlar,
  • Bir hastalığa bağlı beslenme (nutrisyon) tedavisi alanlar,
  • Diyaliz tedavisi gören hastalar, vb.

Önemli olan, gerekli durumlarda takviye edici gıdaların kullanılması ve vücudun gereksinim duyduğu vitaminlerin çeşitliliği ve yeterli miktarlarda alınabilmesi için yeterli ve dengeli beslenmenin ilk koşul olduğunun unutulmamasıdır.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından “Takviye edici gıda: Normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla, vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin veya bunların dışında besleyici veya fizyolojik etkileri bulunan bitki, bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddeler, biyoaktif maddeler ve benzeri maddelerin konsantre veya ekstraktlarının tek başına veya karışımlarının kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve diğer benzeri sıvı veya toz formlarda hazırlanarak günlük alım dozu belirlenmiş ürünler” olarak tanımlanmaktadır.

Ülkemizde takviye edici gıdalar ile ilgili bilgilere ve düzenlemelere Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği’nden ulaşmak mümkündür. Bu Tebliğ’de belirtildiği üzere; takviye edici gıdalar son tüketiciye sadece hazır ambalajlı olarak sunulur. Bu ürünlerin etiketlemesi oldukça önemlidir ve etikette yazılması gerekenler sıkı kurallara tabidir. Takviye edici gıdaların etiketinde, sunumunda ve reklâmında; bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğunu bildiren veya böyle özelliklere atıfta bulunan ifadeler yer alamaz. Etiketinde, sunumunda ya da reklâmında; besin öğelerinin yeterli ve dengeli bir beslenme ile karşılanamayacağını belirten, ima eden veya vurgulayan ifadeler yer alamaz.

Takviye edici gıdalarda bulunan besin öğeleri, botanikler ve diğer maddelerin miktarları, ürünün tüketilmesi önerilen günlük porsiyonu üzerinden etikette sayısal olarak belirtilir. Ayrıca etiket üzerinde “Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez.”, “İlaç değildir, hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.” gibi ifadelerin muhakkak yer alması gerekmektedir.

PreQuaLife - Takviye Edici Gıdalar

Takviye Edici Gıdalarda Kullanılan Vitaminler ve Mineraller

Vitaminler ve Mineraller 4-10 Yaş 11 Yaş ve Üzeri
Vitamin A (RE)(ug) 500 1000
Beta-Karoten (mg) 3,5 7
Vitamin D (ug) 12,5 25
Vitamin E (a-TE) (mg) 135 270
Vitamin B1 (tiamin) (mg)* - -
Vitamin B2 (riboflavin) (mg)* - -
Vitamin B3 (niasin) (mg NE)** 250 500
Vitamin B5 (pantotenik asit) (mg)* - -
Vitamin B6 (piridoksin) (mg) 5 10
Vitamin B12 (kobalamin) (ug)* - -
Vitamin C (mg) 500 1000
Vitamin K (ug)* - -
Folik Asit (ug) 300 600
Biotin (ug)* - -
Manganez (mg) 1 2
Selenyum (ug) 100 200
Molibden (ug) 175 350
Magnezyum (mg) 125 250
İyot (ug) 75 150
Çinko (mg) 7,5 15
Bakır (ug) 1000 2000
Kalsiyum (mg) 750 1500
Krom (ug)* - -
Demir (mg) 8,5 17
Fosfor (mg) 350 700
Potasyum (mg) 750 1500
Flor (mg) 1,75 3,5
Sodyum (mg)* - -
Klor (mg)* - -
Bor (mg) 4 8
Silikon (mg)* - -

Günlük olarak alınan bu takviye edici gıdaların fazla tüketilmesi sağlığa zararlı olabileceği için Türk Gıda kodeksi ile günlük limitler belirlenmiştir.